نقد و بررسی «شیرین»
لطفا به آدرس جديد سايت هم سري بزنيد
نقد و بررسی «شیرین»
عباس کیارستمی گفت:معمولا در اغلب موارد فیلمسازان آخرین اثر خود را بهترین آنها میدانند، برای من هم «شیرین» یک اتفاق ویژه است و حداقل در ذهن خودم از این جلوتر نخواهم رفت.
جشنواره فیلم تصویر شامگاه گذشته ـ اول اسفند ماه ـ با اولین اکران عمومی فیلم «شیرین» در ایران آغاز شد و پس از آن با حضور عباس کیارستمی، محمدرضا دلپاک ـ صدابردار ـ ، جواد طوسی و احمد طالبی نژاد ـ منتقد سینما ـ و سیفالله صمدیان مدیر گردهمایی تصویر سال، جلسهی نقد و بررسی آن برگزار شد.
کیارستمی در ابتدای این نشست به پشتصحنهی فیلم «شیرین» که در این برنامه به نمایش درآمده اشاره کرد و افزود: لطف دیدن این فیلم این بود که مخاطبان بهواسطه پشت صحنه آن با روند کار آشنا شوند. در واقع فیلم پشتصحنه بسیاری از توضیحاتی که اکنون باید بگویم را به شما منتقل کرد و حرفمان را با فیلم تمام میکنیم بنابراین امشب بیشتر برای شنیدن اینجا هستم.
قطعا در مرتبهی دوم دیدن فیلم «شیرین» دشواری بار اول را ندارد
این کارگردان ادامه داد: قطعا در مرتبه دوم دیدن«شیرین» دشواری بار اول را ندارد. با این وجود اگر شما برای بار دوم پای آن بنشینید،دیدن آن قطعا دشواری بار اول را نخواهد داشت. همواره افراد مختلفی که این فیلم را میبینند تصور میکنند که بالاخره از فضای آن سالن نمایش، خارج میشویم و داستان اصلی آغاز خواهد شد.
این نوع فیلمها شانس اکران در ایران را ندارند
کیارستمی با بیان اینکه امروز برای تشکر به این مراسم آمده است، تصریح کرد: معمولا این نوع فیلمها در ایران شانسی برای اکران ندارند. اما به هر حال علاقمندان این نوع سینما سیدیها و دیویدیهای مورد علاقه خود را تهیه کرده و فیلمها را میبینند، اما قطعا دیدن آثار در جمع، بسیار متفاوت از تماشای آنها در خلوت است.
کارگردان فیلمهایی چون «طعم گیلاس» و «باد ما را خواهد برد» در بخش دیگری از این جلسه به انگیزهاش از ساخت«شیرین» اشاره کرد و افزود: هنگامی که در راه بودم با خود فکر کردم که اگر امروز کسی انگیزه مرا از ساخت این فیلم بپرسد، نمیدانم چه باید بگویم به هر حال من اکنون با یک فیلم تمام شده، مواجه هستم.
در «شیرین» اهمیت با تماشاگر است
او ادامه داد:« شیرین» یکی از کارهایی است که سالها در ذهن من بوده و یکی از دوستانم پس از دیدن این فیلم زمانی را به من یادآوری کرد که 40 سال پیش پوستری با عنوان «تماشای تماشاگران»طراحی کرده بودم. در واقع در تمام این سالها این طرح در ذهن من بوده و به یاد دارم که از سالها قبل هنگامی که در سالنی به تماشای فیلم نشستم، عکسالعمل و احساسات فرد کنار دستم برایم بسیار جذاب بود و گاه موجب میشد که حتی فیلم را رها کنم و آن فرد را مدنظر داشته باشم. «شیرین»هم وضعیت به همینگونه است و در واقع اهمیت با تماشاگر است.
سینمای بدون تماشاگر ممکن است
در ادامه این جلسه،احمد طالبینژاد دربارهی کمتوجهی این کارگردان به بحث جذب مخاطب اشارهای داشت که کیارستمی پاسخ داد: طی تمام این سالها و در تمام فیلمهای که ساختهام، شاید به نظر طالبینژاد به تماشاگر فکر نکرده باشم اما چطور میتوان فیلم ساخت و بهمخاطب آن فکر نکرد. اصلا مگر سینمای بدون تماشاگر هم ممکن است، آیا واقعا سینما به دور از مخاطب میتواند مفهوم داشته باشد؟!
در ادامه این جلسه، کیارستمی در پاسخ به مطلبی که جواد طوسی مبنی بر عدم علاقهاش به «باد ما را خواهد برد» مطرح کرده بود،توضیح داد: من میتوانم به ایشان حق بدهم که این فیلم را را دوست نداشته باشند. اولین کسی هم که «باد ما را خواهد برد» دوست نداشت فردی بود که آن را از پشت دوربین نگاه میکرد یعنی محمود کلاری که فیلمبردار «باد ما را خواهد برد» را برعهده داشت. او اولین فردی بود که این فیلم را دوست نداشت اما به هر حال عدهای هم هستند که این آثار را بسیار دوست دارند.
او ادامه داد: ما نمیتوانیم علایقمان را نفی کنیم، اگر قرار بود که همه یک نوع فیلم را دوست داشته باشند، تنها یک نوع فیلم و سینما داشتیم. به هر حال نظرات مختلفی درباره یک فیلم وجود دارد و گاه یک منتقد به اثری چهار ستاره میدهد و منتقد دیگر تنها یک ستاره به آن میدهد.
«شیرین» سختترین کارم بوده است
کارگردان «شیرین» در عین حال بر اهمیت مقوبلیت آثارش نزد مردم پرداخت و گفت: اگر بگویم که نظر مخاطبان برایم فرق نمیکند ادعای بسیار خامی است، اما «شیرین» فیلمی است که هیچ بازتاب هنری و مادی برای من نداشته است در حالی که سختترین کارم بوده اما هیچ بازتابی هم برایم نداشته است.
وی در عین حال به روند ساخت این فیلم اشاره کرد و افزود: فقط تدوین این فیلم نزدیک به پنج ماه زمان برده است. در واقع «شیرین» برای من به منزله پایان راهی بود که سالها پیش آغاز شده بود. این فیلم نوعی دهن کجی به آن سینمایی بود که دوست دارد چیزی به شدت نشان بدهد.
کیارستمی عنوان کرد: شاید اکنون به دلیل این که مطرح هستم حتی اگر فیلم بد هم بسازم عدهای بپسندند، اما این شانس در گذشته برای من مهیا نبود. در واقع تجربهی من را نمیتوان نادیده گرفت، چرا که پس از طی کردن تجربیات مختلف بود که مطرح شدهام.
این کارگردان در بخش دیگری از این جلسه به فیلم «باد ما را خواهد برد» اشاره کرد و گفت:در آن فیلم بسیاری از عوامل اصلا دیده نشدند، بخصوص محور اصلی آن فیلم پیرزنی بود که همه فیلم درباره او بود، اما خود در اثر حضور نداشت. دیدن این عوامل وظیفه منتقدان است و کار من نیست. بنده هم هرگاه میشنوم که تماشاگر یا منتقدی این موارد را مورد توجه قرار داده است، به شدت دستخوش هیجان و حتی نوعی هراس میشوم که آثار ما با چه دقتی دیده میشوند.
از «شیرین» جلوتر نخواهم رفت
کیارستمی در این جلسه «شیرین» را آخرین کارش دانست و گفت:معمولا در اغلب موارد فیلمسازان آخرین اثر خود را بهترین آنها میدانند، برای من هم «شیرین» یک اتفاق ویژه است و حداقل در ذهن خودم از این جلوتر نخواهم رفت.
وی ادامه داد:فکر میکنم «شیرین»را حداقل 50 بار دیدهام و هنوز هم با هر فردی که آن را میبیند به تماشای آن مینشینم. در حالی که هیچ وقت به فیلمهای قبلیام برنمیگردم. اما این فیلم خارج از روایت برای من سرشار از حس است و مانند این میماند که از سوراخ کلید همسایه را نگاه کنم و متوجه احساسات و تاثر او شوم.
اگر «شیرین» را بدون صدا ببینید، احساس بهتری دارد
کیارستمی ادامه داد: در این فیلم قصه «خسرو و شیرین» برای من هیچ اهمیتی ندارد و به این دلیل است که آن را از تصویر حذف کردهام. اگر مخاطبی زمانی دوست داشت میتواند یک بار «شیرین» را با صدای بسته، ببیند، من فکر میکنم که در آن زمان احساس بهتری نسبت به این فیلم خواهد داشت.
وی درباره بازیگران حاضر در این فیلم هم گفت: من از بازیگران خواستم که 5 یا شش دقیقه جلوی دوربین بنشینند و داستان ذهنی خود را دنبال کنند و حال پس از آن که این فیلم را بارها و بارها دیدهام میتوانم بگویم که اینها بازی صرف نیست. در این فیلم همه بازیگران خوب بودهاند و اکنون فرصت مناسبی است که از همه آنها تشکر کنم.
او همچنین اظهار کرد:برای خود من تصاویر که در فیلم است هیچ اهمیتی ندارد که مربوط به کدام بازیگر است اگر ما چهره این افراد را به عنوان یک بازیگر در نظر میگیریم این اشکال ذهن ماست. یک تماشاگر غیر ایرانی به هنگام دیدن این اثر با چهرههای ناشناس مواجه میشود و تنها عدهای زن را میبیند که احساسات خود را منعکس میکنند.
او ادامه داد: در واقع اهمیت «شیرین» در نظر من هم بر همین موضوع است. فکر میکنم این که داستان را از این فیلم حذف کنیم، بسیار مهم است و باعث میشود به عکسالعملهای این افراد بیشتر توجه کنیم. من به شخصه جرات حذف داستان را نداشتهام، اما در اصل داستان «خسرو و شیرین» برایم اهمیت نداشته است.
شاید از این پس داستانیتر فیلم بسازم
کیارستمی در عین حال خاطر نشان کرد: «شیرین» برای من نوعی تجربه بود وحال که تمام شده به نوعی فراغت رسیدهام و شاید از این به بعد فیلمهای داستانیتری بسازم که تجاریتر باشد.
وی با حالت طنزگونه ادامه داد: و اگر صرفا تجاری باشند هم چه بهتر(!)
کاش این فیلم صدا و داستان نداشت
در ادامه این جلسه احمد طالبینژاد به استفاده از بهترین دوبلورها برای بخش «خسرو و شیرین» این فیلم اشاره کرد و گفت: اگر شما فکر میکنید که این فیلم بدون بهرهگیری از این قصه بهتر خواهد بود، چرا از ابتدا این بخش را حذف نکردید؟ و چرا برای آن از بهترین عوامل بهره گرفتید؟
کیارستمی در پاسخ به این سوال نیز گفت:طبیعتا هر گاه که فیلمسازی به ساخت اثر میپردازد با آگاهی اقدام میکند و میداند که چه داستانی دارد، این که من میگویم «شیرین» را بدون صدا ببینید بدان معنا نیست که کار این بخش، کم و کاستی دارد، به هر حال فیلمساز باید تمام توان خود را بگذارد تا کار او بهترین کیفیت را داشته باشد. من هم برای این بخش تمام توانم را گذاشتهام اما در نهایت میگویم کاش این بخش نبود.
وی در عین حال بر اهمیت بالای صدا اشاره کرد و افزود: برای من به شخصه اهمیت صدا به مراتب بیش از تصویر است، اما اینکه میگویم این فیلم را بیصدا ببینید بدان معنا نیست که صدای این فیلم خوب نبوده و به آن کمک نمیکند، منظور من از این جمله این است که دیدن«شیرین» بدون در نظر گرفتن قصه، حس متفاوتی به انسان میدهد.
به گزارش ایسنا، کیارستمی در ادامه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه اول داستان این فیلم در ذهنش شکل گرفته یا این که ابتدا تصاویر را گرفته و بعد داستان را ساخته است توضیح داد:من طی شش ماه تمام این تصاویر را گرفتم و نمیدانستم که با آنها چه کنم. در ابتدا نامهای به کمپانی تهیهکننده «رومئو ژولیت» نوشتم تا از داستان آنها استفاده کنم اما آنها مبلغ بسیار گزافی را خواستند و بدین ترتیب به «خسرو شیرین» رسیدم. البته شاید اگر «رومئو و ژولیت» را مورد استفاده قرار میدادم، از یک نظر بهتر بود چرا که به هر حال همه آن داستان را میدانند.
به دنبال برانگیختن کنجکاوی تماشاگر بودم
کارگردان«شیرین» در ادامه خاطر نشان کرد: هنگامی که میگویم بهتر آن است که صدای فیلم را حذف کنید نظرم را بهعنوان یک تماشاگر بیان میکنم و نه سازنده. شما تصور کنید که در یک قطار نشستهاید و در کنار شما یک خانم حتی غیر ایرانی به بیرون پنجره نگاه میکند و حالتی متاثر دارد، آیا این برای شما جالب و کنجکاوی برانگیز نیست؟ این درگیری ذهنی همان چیزی است که من در این فیلم میخواستم.
اما در ادامه این نشست حاضران به طور شفاهی به طرح سوالات خود پرداختند و کیارستمی به پاسخگویی به سوالات و نظرات تماشاگران ایرانی خود پرداخت.
او در پاسخ به سوالی که درباره عدم استفاده از موسیقی ارمنی علیرغم ارمنی بودن «شیرین» مطرح شده بود،توضیح داد: به شخصه تسلط و آگاهی کاملی روی موسیقی و زبان ارمنی نداشتم، علاوه براین فکر میکنم که شاید آن موسیقی نتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. چرا که به هر حال به گوش مخاطب آشنا نیست به هر حال این نوع موسیقی انتخاب شخصی من بوده و لطفا شما حق انتخاب را به ما بدهید.
ما در این فیلم اصلا دربارهی ادبیات صحبت نمیکنیم، بلکه این داستان زمینهای بود که به من فرصت میداد تصاویر را مورد استفاده قرار دهم.
اصلا توقع اکران«شیرین» را ندارم
کارگردان «شیرین» در ادامه در پاسخ به این مطلب که اگر فیلمساز دیگری این فیلم را ساخته بود و اکنون این اثر در سینماهای اکران میشد، خود شما حاضر بودید که به تماشای آن بنشینید،گفت:به هیچ عنوان توقع اکران «شیرین»را نداشتم، بخشی از این مسئله به موضوع فیلم و خود فیلم برمیگردد و بخشی دیگری به این که سالهاست دیگر انتظار اکران ندارم.
وی ادامه داد: مگر «ده» یا «باد ما را خواهند برد»چه اشکالی داشتند؟ ! آنها میتوانستند اکران شوند و قطعا مخاطبان خاص خود را داشتند، اما هنگامی که به فیلمهای من مجوز نمیدهند بحث دیگری است و من به شخصه سالهاست که تکلیفم با اداره ارشاد را به نحوه دیگری مشخص کردهام.
این کارگردان در پاسخ به تماشاگری که از دیدن این فیلم احساس خستگی کرده بود هم عنوان کرد: من برای عقیده شما احترام قائلم و نمیتوانم چیزی بگویم، اما اگر بخواهیم فکر کنم که ما محور جهان هستیم و همه باید مثل ما فکر کنند، قطعا مشکل خواهد شد.
من امشب به اینجا آمدهام تا نظرات را بشنوم و میتوانم بگویم که شما تماشاگر این فیلم نیستید، از این بابت هم قلبا معذرت میخواهم، اما کار دیگری نمیتوانم انجام بدهم.
حضور ژولیت بینوش به دلیل علاقه او بود
کارگردان «شیرین» در ادامه درباره علت حضور «ژولیت بینوش» در میان بازیگران ایرانی گفت:در زمان فیلمبرداری،ژولیت بینوش تهران بود یک بار به سر صحنه آمد و گفت دوست دارد که او هم جلوی دوربین قرار بگیرد. از همان ابتدا هم قرار شد که بابت این مسئله پولی نگیرد که البته هیچ کس دیگر هم نگرفت و همچنین از نام او برای تبلیغ استفاده نشود که این اتفاق هم نیفتاد.
افرادی که جذب بازیگران «شیرین» میشوند، بدترین مخاطبان فیلم هستند
وی در پاسخ به تماشاگری که در مرتبه اول تمام توجهش به بازیگران جلب شده بود،اظهار کرد: متاسفانه شما بدترین تماشاگران این فیلم هستید، اما خودتان نمیدانید مگر میتوان فیلم را اینگونه دید و نیت سازنده آن را نادیده گرفت؟! افرادی که بازیگران ایرانی را نمیشناسند اصلا اینگونه فکر نمیکنند و بهترین نگاه را دارند.
استفاده از بازیگران ادای دین به آنها بود
این کارگردان در ادامه درباره علت عدم استفادهاش از نا بازیگران،عنوان کرد: نمیدانم که چرا از نابازیگر استفاده نکردم اما فکر میکنم این ادای دین من به بازیگران سینمای ایران بود، چرا که همیشه در کارهایم از نابازیگر استفاده کرده بودم.
من ضد سینما هستم
وی همچنین یادآور شد: دوست داشتم برای این فیلم صدها السیدی کار بگذارم و عکسالعملهای مختلف بازیگران در موارد متعدد را به تصویر بکشم تا تاثیر گذاری اثر به مراتب بیشتر از حد فعلی شود.
او ادامه داد: من تنها در زمینه سینما کار نمیکنم و علاوه بر سینما تجربیات دیگری هم دارم. در این فیلم همان قدر که سینماست، میتوان موارد دیگری هم دخیل دانست. به طور مثال دیدن صد پرتره و فکر کردن به اینکه آن ها به چه میاندیشند و تاثر آن ها از کجا ریشه میگیرد.
وی درعین حال به داستان «خسرو شیرین» اشاره کرد و گفت: چقدر سوار و سوار کار و لباس رزم و ... ببینیم؟ اگر قرار بود که داستان «شیرین» ساخته شود، خودم هم دلم نمیخواست که آنرا ببینم اکنون هم به جای آن ترجیح میدهم که اشکهای خانم گودرزی را نگاه کنم.
کیارستمی در پایان این جلسه تاکید کرد: راستش را بخواهید من ضد سینما هستم و واقعیت این است که سینما را خیلی دوست ندارم. در این تجربه سینمایی شناخت تازهای از خانمها پیدا کردم و دیدم وقتی که به هر یک از آنها میگویی که طی شش دقیقه فیلم ذهنی خود را به تماشا بنشینند، چه چیزها میبینید.
به گزارش ایسنا ، جواد طوسی ـ منتقد سینما ـ هم در این نشست به ذکر نقطهنظرات خود درباره «شیرین»پرداخت و گفت: نگاه و سلایقه من درباره آثار این دوره کیارستمی حالت متدوام ندارد و برخی از فیلمهای او را دوست دارم و برخی دیگر را خیر. دراین میان نکته مورد توجه من هم هویت فیلمساز نسبت به سرزمین و جغرافیای اوست.
او ادامه داد: اگر فلاشبک کنیم به کارنامه سینمایی کیارستمی میبینیم که چقدر حس و نگاه تجربی در آثار او تدوام داشته است، اما در دورهای که آثار او مبتنی بر شرایط اجتماعی بوده به نظرم این فیلمها حالت متعادلتری داشتهاند.
این منتقد گفت:سینما زمانی اهمیت دارد که زبان آن و بار معنوی آن بتواند در خدمت جامعه باشد. در دورهای این حالت در فیلمها کیارستمی وجود داشت، اما هر چه جلوتر میرویم به تناسب سن، موقعیت فیلمهای کیارستمی تغییر میکند. به عنوان مثال«طعم گیلاس» از نمونههایی است که در آن فرم به شدت از محتوا پیشی میگیرد.
احمد طالبینژاد دیگر منتقد حاضر در نشست هم اظهار کرد:فکر میکنم جز معدود کسانی هستم که فیلمهای کیارستمی را زیاد دیدهام و در تمام فیلمهای او اخلاق را نکتهای برجسته یافتهام. البته با این وجود اگر کیارستمی بخواهد ادعا کند که فیلمسازی جامعهگرا است قطعا از این منظر آثارش خیلی مورد توجه قرار نخواهد گرفت.
وی همچنین عنوان کرد:به نظر بنده کیارستمی را نباید با همنسلان او مقایسه کرد، البته هم نسلان او هم گاه با گرایشهای مختلف فیلمهای خوبی ساختهاند اما کیارستمی هیچگاه برای تماشاگر فیلم نساخته و همواره آثار او تلاشی برای بالا بردن ظرفیتهای سینما بوده است.
محمدرضا دلپاک، صدابردار «شیرین»و برخی دیگر از آثار کیارستمی هم در این جلسه به ذکر توضیحاتی کوتاه پرداخت.
سیفالله صمدیان نیز گفت: ما قصد داشتیم که فیلم«شیرین» را برای اولینبار افراد در این سالن ببینند، اما اکنون مدتی است که DVD این فیلم وارد بازار شده است و بسیاری این فیلم را دیدهاند.
به گزارش ایسنا، در این برنامه که تا ساعت 21 و سی دقیقه ادامه داشت، علاقمندان بسیاری حضور داشتند و علاوه بر تالار بتهوون، تالار «ناصری» خانه هنرمندان پُر شد و در هر دو سالن عدهای بصورت ایستاده مراسم را دنبال کردند.
سينماي حرفه اي جهان
ثبت نظر