سینمای حرفه ای جهان

«به كبودي ياس» را مي‌توان فيلم پرتره و بيوگرافيك دانست كه به سيره عملي فرمانده معروف جنگ شهيد برونسي مي‌پردازد و روايتي واقعي از يك شخصيت معاصر است. لذا شخصيت‌پردازي و حتي قصه‌اي كه روايت مي‌شود، صرفا زاده ذهنيت و تخيل نويسنده نيست و سويه رئاليستي آن پر رنگ است.

 به اين معني كه در مرحله پيش توليد درباره نوع شخصيت و شيوه زندگي اين شهيد تحقيق و پژوهش عملي صورت گرفته تا فيلم در حد امكان به واقعيت نزديك باشد.

فيلم‌هاي پرتره اين امتياز را دارند كه از يك سو تصوير واقعي از يك تجربه زيسته يا شخصيت واقعي را بازنمايي مي‌كنند و اگر اين روايت و تصويرسازي درست انجام شود از قدرت تاثير‌گذاري بالايي بر روي مخاطب برخوردارند اما از سوي ديگر با اين چالش مواجهند كه ممكن است پيش فرض‌ها و ذهنيتي كه درباره آن شخصيت از قبل وجود دارد، موجب نوعي اغراق شدگي و قهرمان‌سازي تصنعي از پرسوناژ اصلي خود شود.

به كبودي ياس از اين مشكل به دور نيست نه اين‌كه مثلا تصوير اغراق شده و دروغيني از قهرمان خود ارائه مي‌دهد بلكه داراي اين ضعف عمده است كه نمي‌تواند شخصيت اصلي خود را سينمايي كرده و به آن صورتي دراماتيك ببخشد.

در واقع روي شخصيت شهيد برونسي خيلي شخصيت‌پردازي سينمايي صورت نگرفته و اين پرسوناژ داراي جذابيت لازم براي جذب مخاطب نيست البته استفاده از نابازيگران در اين ضعف بي تاثير نبوده است. تقريبا هيچ بازيگر و چهره شناخته شده‌اي در فيلم وجود ندارد و كارگردان سعي كرده است بيش از فرم به قابليت‌هاي قصه خود تكيه كند و واقعي بودن آن را به عنوان سرمايه اصلي‌اش در نظر بگيرد.

كاركردهاي تبليغاتي چنين آثاري نيز مزيد بر علت مي‌شود تا فيلمساز انرژي خود را روي بخش‌هايي از كار بگذارد كه مي‌خواهد خصلت‌هاي نيكو و اخلاقي قهرمان داستان را به تصوير بكشد و نقاط مثبت زندگي وي را برجسته كند به همين دليل بسياري از سكانس‌هاي فيلم به مستند‌هاي اجتماعي جنگ شباهت پيدا كرده كه در معرفي و توصيف يك فرمانده و سردار جنگ ساخته مي‌شود.

اين‌كه مثلا او فرش بيت المال را به خانه‌اش نمي‌آورد يا روي حق‌الناس حساسيت دارد يا در پي نام و نان و مقام و منصب نيست خيلي شعاري و تصنعي از كار در آمده و به لحاظ دراماتيك، صورت‌بندي نشده است. لذا از باورپذيري يا حداقل تاثير‌گذاري آن روي مخاطب كاسته شده و حتي گاهي با دافعه از سوي تماشاگر مواجه مي‌شود. در حالي كه بسياري از خصلت‌ها و ارزش‌هاي اخلاقي اين افراد جدا از تقدس و بار ارزشي كه دارند قابليت نمايشي و درام بالايي هم داشته، از حيث سينمايي قابل اتكا هستند.

مهم اين است كه در فيلم قرار است همه اين خصلت‌ها و ويژگي‌ها داراي ارزش نمايشي شوند و در عين سرگرم كردن مخاطب، قابليت انتقال و اثر‌گذاري هم داشته باشند. از اين پتانسيل در «به كبودي ياس» درست استفاده نشده و البته اين مشكل بسياري از آثار سينمايي ماست كه قرار است درباره يك شخصيت مهم تاريخي، سياسي، هنري يا فرهنگي سخن بگويند.

به كبودي ياس مبناي روايت خود را بر پايه يك تضاد مفهومي قرار مي‌دهد و تقابل 2 نگاه مثبت و منفي درباره جنگ را در كنار هم به تصوير مي‌كشد. در واقع «به كبودي ياس» يك مفهوم و هدف عمده را دنبال مي‌كند. از يك سو به تصوير كشيدن رشادت‌ها و ايثارگري‌هاي يك فرمانده جنگ و از طرف ديگر چالش‌ها و ترديدهايي كه ممكن است در بخشي از افراد و افكار عمومي نسبت به جنگ وجود داشته باشد. به عبارت ديگر با يك فيلم خود انتقادي مواجه هستيم كه اگرچه صورت‌هايي از يك قصه ضد جنگ را در خود دارد اما در نهايت به دفاع از جنگ و آدم‌هاي جنگ مي‌پردازد.

با اين حال، فيلم داراي دوگانگي در روايت است يعني قصه فرعي و اصلي چنان در هم تنيده شده كه معلوم نيست زندگي و گفتار و كردار شهيد برونسي هدف بوده يا شك و ترديد پدر اسحاق و قصد او براي گرفتن انتقام پسرش فرآيندي كه پدر اسحاق از انتقام تا حضور عملي در جبهه طي مي‌كند، خيلي عجولانه و سردستي است و در پايان نيز به نوعي شاهد رها شدگي اين قصه هستيم و فيلم بيشتر روي شهادت و جوانمردي شهيد برونسي متمركز مي‌شود.به عبارت ديگر داستان تكليف خودش را با موضوع اسحاق و پدرش به سرانجام جدي نمي‌رساند و تحول روحي پدر اسحاق خيلي كليشه‌اي به نظر مي‌رسد.

نگارنده معتقد است به كبودي ياس بيشتر در شكل و اندازه‌ يك تله فيلم است و ساخت چنين آثاري در سينما آن هم با حضور بازيگران غير حرفه‌اي و ناشناس در جذب مخاطب با مشكلات جدي مواجه خواهد بود و سينماداران نيز به سختي حاضر مي‌شوند اين فيلم‌ها را در سينماي خود نمايش دهند.

فيلم‌هاي شخصيت محور بويژه اگر براساس يك قصه و شخصيت واقعي باشند، بيش از هرچيز نيازمند شخصيت‌پردازي قوي و ارائه كاراكتر جذاب و دراماتيك هستند كه در كنار ارزش‌هاي انساني و اخلاقي آن شخصيت داراي قابليت دراماتيك هم باشند تا ارزشمندي و ارج‌گذاري به آنها با ماندگار شدن تصويرشان در اذهان مخاطب تضمين شود.

سيد رضا صائمي - جام جم آنلاين